Kâria Sûresi — KEŞŞÂF TEFSİRİ

renkli yünleri andıracağı gün... ] 2930[ م zarfı, אر nin delâlet ettiği(ansızın gelip çatan” ism-i fâ‘ili“) ا

gizli bir fiille; yani tekra‘u (gelip çatacak) fiiliyle mansūbdur. [2931] “İnsanların etrafa dağılmış kelebekleri andıracağı…” Allah

Teâlâ, tıpkı pervaneler ateşe doğru üşüştüğü gibi çokluk, yayılma, zayıflık, zillet ve davetçiye (motive eden güce) doğru üşüşme hususunda insanları kelebeklere benzetmektedir. Nitekim [Ferezdak ile atışmaları meşhur olan] Cerîr (v. 110/728) şöyle demiştir:

Kendimi bildim bileli şu Ferezdak’la kavmi, ateşe üşüşen küçük kelebeklere benzerler [yani akılsız, aşağılık ve muhtaçtırlar]!

Pervaneler hakkındaki temsillerden biri de “pervaneden daha zayıf, daha düşük ve daha cahil” ifadesidir. Bunun ferâş diye isimlendirilmesi döşenip yayılması sebebiyledir.

[2932] Dağları da “rengârenk boyanmış yün” anlamındaki ’e benzet-mektedir; çünkü dağlar da rengârenktir. Allah Teâlâ’nın dağları “didilmiş yün”e benzetmesi de dağların parçalara ayrılacak olmaları sebebiyledir. İbn Mes‘ûd ke’s-sûfi (yün gibi) şeklinde okumuştur.

] 2933[ ُ ازِ َ َ (tartılanlar/ağırlıklar) kelimesi mevzûn (tartılan)ın ço-ğulu olup “Allah katında bir ağırlığı ve değeri bulunan amel” demek-tir. Yahut mîzân (tartı / terazi)nin çoğulu olup ‘ağır gelme’ ve o ame-lin [Allah katında] beğenilmesi anlamındadır. Ebû Bekr’in (r.a.) Ömer’e (r.a.) vasiyet ederken söylediği şu söz de bu kabildendir: “Kıyamet günü tartıları ağır gelecek olanların tartıları tamamen hakka tâbi ol-maları ve tartılan amellerinin dünyadaki (manevî) ağırlığı sayesindedir.

İçerisine iyiliklerden başkasının konmayacağı bir terazi elbete ağır gelecek-tir. Tartıları hafif gelecek olanların tartıları da tamamen bâtıla tâbi olmaları ve tartılan amellerinin dünyadaki hafifliği yüzündendir. İçine kötülükler-den başkasının konmayacağı bir terazi elbette hafif gelecektir!”

okuduklarında söylemiş oldukları hevet ummuhû (Hay anası ağlayasıca!..) sözünden alınmadır; çünkü kişi hevâya uğradığında -yani düşüp helâk ol-duğunda- anası onu kaybetmeye üzülerek çökmüş olacaktır. Şair [Kâ‘b b. Sa‘d, kardeşi için yaktığı ağıtta] şöyle demiştir:

Vay anasını be!..1 Ne müthişmiş; (yağmaya) giderken sabahın uyandırdığı,(eli dolu) dönerken de gecenin geri getirdiği kişi!..

[2935] Buna göre âdeta “Tartıya girenleri hafif basan kişi de mahvol-muştur!” denmiş olmaktadır. Hâviyenin cehennemin isimlerinden olduğu da söylenmiştir; cehennemliklerin orada derin bir çukura düşecek olması hasebiyle hâviye derin bir ateş olmaktadır. Nitekim “Kişi hâviyenin dibine yetmiş yılda varır.” [Tirmizî, “Cehennem, 2] şeklinde bir rivayet bulunmakta-dır. Yani sığınağı ateştir. Böylece barınağa mecazen “ana” denmiştir; çün-kü “ana” çocuğun sığınağı ve melceidir. Katâde’den rivayet edildiğine göre “Onun da anası hâviyedir” âyeti “Onun da başının anası cehennemin di-bindeki hâviyedir; zira baş aşağı oraya atılacaktır!” anlamındadır.

] 2936[ ْ َِ -ilk tefsire göre- َ אو َ (Onun da anası hâviyedir!) âyetinin

delâlet ettiği büyük belânın2 -yahut bizzat َ אو ’nin- zamiridir; Hâ ise “sek-te” harfidir; okuyucu geçiş yaptığında onu hazfeder. Denilmiştir ki; aslın-da bunun hakkı, geçiş onu düşürmesin diye geçiş yapılmamasıdır; çünkü Mushaf ’ta sabittir. Nitekim geçişle birlikte düşürülmemesi [yani okunması] da caiz görülmüştür.

[2937] Peygamber’den (s.a.) nakledilmiştir ki; “Her kim Kāri‘a sûresini okursa, Allah kıyamet günü o sûreye bedel o kişinin sevap terazisini ağır kılar.” 1 İlgili ifade şiirde medih anlamında kullanılmakta olduğu için, bu şekilde çevirdik. / ed.2 Belâyı müennes dâhiye kelimesiyle tefsir ediyor ki müennes zamirinin mercii olabilsin. / ed.